Malvasia

Malvasia is geen druivenras maar een naam die op een hele reeks rassen geplakt is. Het gaat om tientallen genetisch verschillende druiven — wit én blauw — verspreid over Italië, Iberië, Griekenland, Kroatië en Madeira, die vaak weinig meer gemeen hebben dan dat woord. Wie "Malvasia" op een etiket leest, weet dus alleen dat de druif ergens in die verzameling thuishoort, niet welke.

De naam komt van Monemvasía, een Byzantijnse vestinghaven aan de kust van Laconië in de zuidelijke Peloponnesos. Vanuit die haven werd in de middeleeuwen zoete wijn uit de Peloponnesos en de Cycladen verscheept, en de Venetianen die de handel dreven noemden de wijn naar de haven. "Malvasia" was met andere woorden eerst een handelsmerk voor een wijnstijl en pas veel later een druivennaam — vandaar dat de naam over de eeuwen aan zoveel verschillende rassen is blijven plakken. Het Engelse *malmsey*, de zoete Madeira, is dezelfde naam in verbasterde vorm.

DNA-onderzoek heeft die losse samenhang bevestigd. De meeste rassen met Malvasia in hun naam zijn niet nauw verwant aan elkaar, en het Griekse ras Monemvasia — dat men lang als de stamvader van de westerse Malvasia's beschouwde — blijkt geen nauwe verwantschap met die westerse rassen te vertonen. Waar wél verbanden gevonden zijn, lopen ze via andere lijnen: onderzoek naar de aromatische rassen wees Moscato bianco en het bijna uitgestorven Malvasia aromatica di Parma aan als sleutelfiguren in de stambomen van een reeks geurige druiven.

Praktisch loont het dus om altijd de volledige naam te lezen. Malvasia Bianca is wereldwijd de meest aangeplante; Malvasia di Candia is daar een duidelijk ander ras van en wordt vooral in versnijding gebruikt; Malvasia Istriana staat in Friuli-Venezia Giulia en aan de Adriatische overkant; Malvasia Nera is een blauw ras dat in versnijdingen kleur en geur aanbrengt; Malvasia di Schierano is er nog een andere. Ze maken samen alle stijlen die er zijn — droge en zoete witte wijn, rode wijn en versterkte wijn — en dat is precies waarom de naam alleen niets voorspelt over wat er in het glas komt.

Wijnclub Zottegem proefde één wijn van Malvasia uit Italië in 2025.