Cyprus

Cyprus is een klein wijnland met een lange geschiedenis. Aardewerk uit het chalcolithicum, ruwweg 3500 tot 3000 voor Christus, bevatte wijnsteenzuur — een spoor van wijn. In de tijd van de kruisvaarders en de Lusignans werd de zoete Cypriotische wijn tot in de Europese hoven verhandeld. Onder Ottomaans bestuur liep de productie sterk terug door zware belastingen; onder de Britten kwam ze weer op gang, later gedomineerd door vier grote huizen. Pas vanaf de jaren tachtig verschoof het accent naar kleine kelders in de dorpen zelf, met een benamingenstelsel naar EU-model vanaf 2007.

Het eiland ligt zuidelijk en warm, maar de wijnbouw speelt zich af in de hoogte, op de flanken van het Troodosgebergte. Voor de beschermde oorsprongsbenamingen geldt een hoogteondergrens van ruwweg 600 tot 750 meter, stokken van minstens vijf jaar oud en opbrengsten van 36 tot 45 hectoliter per hectare. Een wetenschappelijke inventaris van het EU-register eAmbrosia telde in 2021 zeven Cypriotische wijn-BOB's. Belangrijk detail: de druifluis heeft het eiland nooit bereikt, zodat de stokken op eigen wortel staan in plaats van geënt. De twee inheemse hoofdrassen zijn de witte Xynisteri en de rode Mavro — in 2016 samen goed voor bijna de helft van de aanplant, waarbij Xynisteri sinds 2012 sterk won en Mavro terrein verloor. Maratheftiko wint terrein als rood kwaliteitsras.

De bekendste wijn is Commandaria, gemaakt van in de zon gedroogde Xynisteri en Mavro, die na gisting rond vijftien procent alcohol uitkomt en volgens Cypriotische wet van 1990 minstens twee jaar op eiken vat moet rijpen. Dat Commandaria "de oudste wijn ter wereld" zou zijn, wordt geregeld herhaald; wees precies met wat daar effectief achter zit. Guinness World Records voert Commandaria onder de titel "oldest manufactured wine" en verwijst naar oorsprongen tot 2000 voor Christus. De naam zelf is jonger en beter gedocumenteerd: hij komt van La Grande Commanderie, het domein van de ridderorden bij Kolossi in de dertiende eeuw. Wat men doorgaans bedoelt met "oudste benoemde wijn" is dus dat naam én herkomstgebied sindsdien onafgebroken bestaan — niet dat er sinds 2000 voor Christus dezelfde wijn gemaakt wordt.

In het glas is Xynisteri licht en fris, en de hooggelegen wijngaarden zijn de reden dat dat in dit klimaat lukt. Commandaria staat daar tegenover: bruin-amber, stroperig zoet, met gedroogd fruit en vatrijping — dichter bij een passito dan bij een gewone dessertwijn.

Wijnclub Zottegem proefde zes wijnen uit Cyprus van drie wijnhuizen in 2024. Die wijnen kwamen uit Cyprus.